Leesonderdeel
Wilhelmina in 1942--> Wie bevrijding zegt, zegt ook vernieuwing.
- Nieuwe mentaliteit tijdens bezetting
- gedragen door mannen en vrouwen die zich tijdens de oorlog tegen de bezetters hadden verzet en bij jongeren in het algemeen.
Veel overleg onder de Nederlandse Elite
- Falen van in de jaren dertig niet simpel het gevolg van politieke gebreken, maar van een diepe geesterlijke crisis.
- Massa was ontworteld geraakt door egoisme en ontbidding van de sociale verbanden
- nieuw geestelijk fundament --> personalisme (mens was pas mens als het zich in een gemeenschap bevond).
- Maar wat moest de uitkomst zijn?
- Één nieuwe politieke partij
- een nieuwe progressieve partij met een vernieuwde SDAP als kern
- meer een beweging
- Maar eerst een politieke godsvrede
- Nederlandsche Volksbeweging
- werd op 24 mei 1945 opgericht
- oud tijdperk der wereldgeschiedenis werd afgesloten
- geestelijke vernieuwing
- politiek moest fundamenteel van karakter veranderen
- tijd van kuypers antithese en de klassenstrijd was voorbij
Pieter Geyl
- Vond al dit nieuwe maar onzin
- niet alles wat beter vroeger
- de ellende kwam volgens hem van verovering (net na de oorlog)
- Politiek gebasseerd op Jezus, dat kon volgens hem niet.
- De vernieuwingen hadden geen programma
Max Weber
- de broederlijkheid der directe verhoudingen
- in deze kringen groeiden het gevoel een natie te vormen onder Koningin Wilhelmina, zij zag zichzelf als een soort stamhoofd.
Vernieuwingssysteem wat eigenlijk verouderingssysteem genoemd moet worden.
- Partijen verfristen zich toch
- ze waren bereidt samen te werken om Nederland niet alleen te herstellen, maar ook te vernieuwen: het leven moest voor de bevolking als geheel beter worden.
- een doorbraak
- oprichting van de Partij van de Arbeid (9februari 1946)
Willem Drees
- evenwichtige politicus
- Algemene hervormingspartij
- steunend op de middenklasse
- gericht op solidariteit met de arbeidersklasse
- herverdeling van inkomens
- inspiratie kwam van het vooruitstrevende Britse liberalisme
Katholieken
- een gebrekkig werkende democratie en een ontoereikend sociaal- economisch beleid.
- Romme--> Katholieke Volkspartij (KVP)
Rooms- Rode coalitie
- KVP+ PVDA
- partijen zagen elkaar nog wel als directe concurrentie
- KVP vooruitstrevend
- PVDA gematigd
- De paring van de bidsprinhaan: mooi zolang het duurt
- 1946-1958
- in grote lijnen werden de verhoudingen van voor de oorlog hersteld
vragen 3.1
a. Mentaliteit was sowieso anders dan voor de oorlog, maar het was een beetje vaag wat deze mentaliteit nou inhield.
De elite die tijdens de oorlog hadden overlegd waren ervan overtuigd dat het falen van de jaren dertig niet simpel het gevolg van politieke gebreken, maar van een diepe geestelijke crisis. De massa was ontworteld en had door het kapitalisme meer egoisme. Het personalisme zou dit gaan oplossen.
De mentaliteit werd gedragen door de mannen en vrouwen die zich verzetten tegen de bezetting. En bij jongeren in het algemeen. En Engelandvaarders.
b. Door de pacificatie politiek, die voorkwam uit de verzuiling, werden er geen problemen opgelost. Men was eigenlijk alleen maar bezig met conflicten af te breken, waardoor er geen oplossingen kwamen voor de grote vraagstukken uit deze tijd.
c. De politieke godsvrede hield in dat de samenwerkingen niet meer uit de weg werd gegaan door verschillen in ideologieën. Dit moest omdat men net uit een oorlog kwam en samenwerking nodig was.
d. De koningin moest een soort stamhoofd worden, zij wilde dit ook graag. Uiteindelijk werd ze meer symbolisch dan. Wilhelmina had in Engeland grote macht gehad en hoopte dit voort te zetten. Tijdens de bezetting werd de bevolking ongeduldig en na de gedeeltelijke bevrijding namen de politieke partijen de macht weer terug. Vele politieke partijen veranderde en de politiek werd moderner.
e. NVB was ervan overtuigd dat de tijd van tegenstelling voorbij was. Gelovige- niet gelovige (antithese), Arbeider- Bourgeoisie, dit bestond niet meer.
f. Geyl was zwaar tegen de politiek baseren op de bergreden van Jezus Christus. Hij vond deze mentaliteit geen vooruitgang maar een achteruitgang.
g. We moeten uit de hokjesgeest breken. De partijen waren bereidt samen te werken om Nederland niet alleen te herstellen, maar ook te vernieuwen: het leven moest voor de bevolking als geheel beter worden. De partijen wilden een doorbraak, maar de bevolking ging terug naar de vooroorlogse politiek in de eerst volgende verkiezing.
h. De vernieuwingen liepen eigenlijk terug naar de situatie voor de oorlog. Hierdoor waren het eigenlijk geen vernieuwingen, maar verouderingen. Ze probeerde terug te gaan naar voor de verzuiling en hierdoor was het een veroudering.
i. Binnen politieke partijen was er spraken van een verfrissing, ook van de banden onderling. Ze wilden samenwerkingen maar ook nederland vernieuwen. Denk aan de Rooms- Rode coalitie.
j. De PVDA was een mengvorm van verschillende groepen: Een aantal progressieve liberalen, sociaal- democraten en progressieve christenen. Het is een doorbraak vanuit de hokjes geest.
k.
- Algemene hervormingspartij
- steunend op de middenklasse
- gericht op solidariteit met de arbeidersklasse
- herverdeling van inkomens
- inspiratie kwam van het vooruitstrevende Britse liberalisme
PvdA
De PvdA was een "doorbraak" omdat het een samenhang was van sociaaldemocraten, een aantal progressief- liberalen en vooruitstrevende christenen. Dit was een doorbraak met de vooroorlogse verhoudingen. (deze groepen zouden toen nooit samenwerken).
De PvdA hield zijn socialistische symbolen zoals de rode vlag en het zingen van de nationale. Maar verder werd het een hervormingspartij die steunde op de middenklasse.
Willem Drees
Een Nederlandse politicus van de SDAP en later de PvdA. Hij was minister president van Nederland tussen 1948 en 1958. Onder hem werd vond de dekolonisatie van Nederlands- Indië plaats en de wederopbouw. Daarom wordt hij gezien al een belangrijke naoorlogse minister. Hij was sociaal democraat, maar vond wel dat niet alles kan en zeker niet alles tegelijk.
Drees staat verder bekent om de opbouw van de verzorgingsstaat.
KVP
De KVP was en bleef een partij van en voor katholieken. Dit betekende wel dat er zeer uiteenlopende opvattingen waren, met name over sociaal- economisch beleid. Maar daardoor namen ze wel een centrumpositie in. Het vernieuwende was dat ze zich als een moderne, vooruitstrevende partij wilde manifesteren. Deze zou vanzelfsprekend met de PvdA gaan samenwerken.
De Rooms-rode coalitie
Een politieke samenwerking tussen de KVP (katholiek) en de PvdA (socialisten). Zij vormden samen kabinetten tussen 1946 en 1958. Drees stond hier 10 jaar lang aan het hoofd van en werkte samen met Romme. De Rooms- rode coalitie had een brede basis, waarmee de wederopbouw en een nieuw sociaal stelsel geboren konden worden. Tussen 1918 en 1939 weigerde de katholieken nog te regeren met de socialisten. Toch bleven de partijen wel concurrenten van elkaar.
De partijen werkten samen omdat Nederland moest worden opgebouwd. Hiervoor was een brede steun vanuit het volk nodig. Beide partijen vonden dat er een verzorgingsstaat nodig was en deze kwam er. Maar toen Nederland eenmaal was opgebouwd, viel de coalitie uit een. De noodzaak om samen te werken verdween.
Nederland na de oorlog
Nederland was er na de oorlog slecht aan toe. Er waren veel slachtoffers (ook verminkte of emotionele), er was een grote schuld, Nederland had weinig geld, de volkshuishouding was ontwricht, nationaal inkomen gedaald, infrastructuur geroofd, het boerenland was verwoest, grote woningnood etc etc.
De oorlog had ook nog lang naweeën. Er was nog lang een te kort aan eten en kolen. Hierdoor leden mensen honger en kou.
Iedereen vond dat er wat moest gebeuren. De zuilen waren het er over eens dat de rol van de staat groter moest worden. Er was nogal wat oorlogsschade te herstellen en de economische groei,
werkgelegenheid en sociale zekerheid moesten veiliggesteld worden.
Er wordt gezegd dat de bemoeienis van de staat ongekend was, maar dat dit enigszins al voor de oorlog begonnen. De economie werd alles overheersend, alle moest wijken voor werkgelegenheid, industrie en groei.
